Akü (akümülatör), aracın elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolayan ve ihtiyaç anında geri veren parçadır. Binek araçlarda genellikle 12 voltluk kurşun-asit aküler kullanılır. Akünün en önemli görevi, kontak çevrildiğinde marş motoruna yüzlerce amperlik akımı birkaç saniye içinde vererek motoru çalıştırmaktır.
Akü ne işe yarar?
- Motoru çalıştırır: Marş motorunun ihtiyaç duyduğu yüksek akımı sağlar.
- Elektrik sistemini besler: Motor kapalıyken far, alarm, multimedya ve kontrol üniteleri aküden beslenir.
- Voltajı dengeler: Motor çalışırken alternatörün ürettiği voltajdaki dalgalanmaları sönümler, hassas elektronik parçaları korur.
Akü nasıl çalışır?
12 voltluk bir akü, seri bağlı 6 hücreden oluşur; her hücre yaklaşık 2,1 volt üretir. Hücrelerdeki kurşun plakalar ile sülfürik asit çözeltisi (elektrolit) arasındaki kimyasal tepkime elektrik akımı üretir. Motor çalıştığında alternatör aküyü yeniden şarj eder ve tepkime tersine döner.
Akü çeşitleri
- Standart (SLI) akü: Start-stop sistemi olmayan klasik araçlar için. Örnek: MOLL SLI classic.
- EFB akü: Geliştirilmiş sıvı elektrolitli akü; basit start-stop sistemli araçlarda kullanılır.
- AGM akü: Elektroliti cam elyafı keçelere emdirilmiş, derin deşarja dayanıklı akü; frenleme enerjisi geri kazanımlı gelişmiş start-stop araçlar içindir.
- AFB akü: MOLL'un geliştirdiği, AGM'ye doğrudan alternatif olan start-stop aküsü. Yüksek döngü dayanımı ve ısıya karşı direnci ile öne çıkar.
Akü seçerken nelere bakılmalı?
- Kapasite (Ah): Akünün ne kadar enerji depoladığını gösterir (örneğin 60 Ah, 72 Ah).
- Soğuk marş akımı (CCA, EN): Soğuk havada vereceği çalıştırma akımıdır; ne kadar yüksekse kışın o kadar güvenlidir.
- Teknoloji: Start-stop araçta mutlaka EFB, AGM ya da AFB akü kullanılmalıdır. Standart akü takılırsa kısa sürede ömrünü tamamlar.
- Boyut ve kutup yönü: Akü yuvasına uymalı, artı ve eksi kutuplar doğru tarafta olmalıdır.
Akü arızası belirtileri
- Motorun zor ya da yavaş çalışması, özellikle soğuk sabahlarda
- Kontak açıldığında farların ve gösterge ışıklarının sönük yanması
- Gösterge panelinde akü uyarı lambası
- Start-stop sisteminin devreye girmemesi
- Akü kutusunda şişme, kutup başlarında beyaz-yeşil oksitlenme
- Aracın birkaç gün beklediğinde çalışmaması
Dinlenmiş (en az birkaç saat çalışmamış) dolu bir akü yaklaşık 12,6–12,8 volt göstermelidir. 12,4 volt yaklaşık %75 doluluk anlamına gelir; 12,0 voltun altı ise akünün boşaldığını gösterir.
Akü ömrü ne kadardır?
Kullanım koşullarına bağlı olarak bir akü ortalama 3–5 yıl dayanır. Sık kısa mesafe kullanımı, aşırı sıcak ve soğuk, uzun süre beklemek ve şarj sistemindeki arızalar (yetersiz veya aşırı şarj) akü ömrünü kısaltır. Akü sık sık boşalıyorsa sorun aküde değil, alternatörde ya da regülatörde olabilir.
Sık sorulan sorular
Akü kaç yılda bir değiştirilmeli?
Ortalama 3–5 yılda bir. Ancak süre kullanım şekline, iklime ve şarj sisteminin sağlığına göre değişir; akü voltajı ve soğuk marş performansı düzenli test edilmelidir.
Start-stop araca normal akü takılır mı?
Takılmamalıdır. Start-stop sistemi aküyü çok sık şarj ve deşarj eder; bu nedenle EFB, AGM ya da AFB teknolojili akü kullanılmalıdır.
Motor rölantideyken akü şarj olur mu?
Olur, ancak rölantide alternatörün verimi düşüktür ve çok sayıda elektrikli tüketici açıkken şarj yetersiz kalabilir. Boşalmış bir aküyü yalnızca rölantide doldurmak uzun sürer.