Alternatör kömürü (fırça), alternatörün dönen rotoruna uyarma akımını ileten, grafit esaslı küçük iletken bloktur. İki adet kömür, yaylar yardımıyla rotor milinin üzerindeki bakır bileziklere (kolektör halkalarına) bastırılır. Kömürler bir kömür yuvası içinde durur; çoğu modern alternatörde bu yuva voltaj regülatörü ile tek parçadır.
Alternatör kömürü ne işe yarar?
Alternatörün elektrik üretebilmesi için rotorun mıknatıslanması gerekir. Regülatörün kontrol ettiği uyarma akımı, sabit duran kömürler üzerinden dönen bileziklere ve oradan rotor bobinine aktarılır. Kömürler aşınıp bileziklere temas edemez hale gelirse rotor mıknatıslanmaz ve alternatör şarj etmez.
Kömür neden aşınır?
Kömürler bileziklere sürekli sürtünerek çalıştığı için zamanla aşınması normaldir. Aşınmayı hızlandıran etkenler şunlardır:
- Toz, kir, motor yağı ya da su sızıntısı
- Bileziklerin oval aşınması ya da yüzeyinin bozulması
- Aşırı ısı ve sürekli yüksek akım çekilmesi
- Kalitesiz ya da yanlış ölçüde kömür kullanımı
Alternatör kömürü bittiği nasıl anlaşılır?
- Şarj uyarı lambasının ara ara yanıp sönmesi, özellikle çukur ve titreşimde
- Şarj voltajının dalgalanması ya da akü voltajında kalması (12,5 V civarı)
- Bir süre sonra alternatörün hiç şarj etmemesi ve akünün boşalması
- Alternatöre hafifçe vurulduğunda şarjın geri gelmesi (tipik kömür belirtisi)
Sökülen kömürlerin boyu ölçülerek karar verilir: yeni kömür genellikle 10–14 mm'dir; kalan boy yaklaşık 5 mm'nin altına indiyse ya da kömür yuvasında sıkışıyorsa değiştirilmelidir.
Kömür değişiminde dikkat edilmesi gerekenler
- Kömür değiştirilirken bileziklerin yüzeyi de kontrol edilmeli; aşınmışsa temizlenmeli veya rotor yenilenmelidir.
- Regülatörle birleşik yuvalarda komple regülatör + kömür yuvası değişimi daha güvenilirdir.
- Kömürlerin yuvada serbestçe hareket ettiği ve yayların bastırdığı kontrol edilmelidir.
AS-PL alternatör kömürleri, kömür yuvaları ve regülatörler Vural Otomotiv stoklarında bulunur.
Sık sorulan sorular
Alternatör kömürü ne kadar dayanır?
Kullanım koşullarına bağlı olarak genellikle 100.000–200.000 km dayanır. Toz, yağ ve aşırı ısı ömrü kısaltır.
Alternatör kömürü bitince araç çalışır mı?
Çalışır, ancak alternatör şarj etmediği için araç aküyle gider ve akü boşaldığında durur.
Alternatör kömürü nasıl değişir?
Çoğu alternatörde arka kapak ya da plastik koruma sökülerek regülatörle birleşik kömür yuvası değiştirilir. Bazı modellerde alternatörün araçtan sökülmesi gerekir.